‌نماز تراويح‌:

پرسش‌۴۸۰:  نماز تراويح‌ سنت‌ است‌ يا نفل؟

پاسخ: نماز تراويح‌ براي‌ مرد و زن‌ «سنت‌ مؤ‌كده» و ادای آن‌ با جماعت‌ «سنت‌ كفايه» است. يعني‌ اگر در يك‌ محله‌ تراويح‌ با جماعت‌ خوانده‌ شود و كسي‌ تنها در منزل‌ خويش‌ تراويح‌ بخواند گناهكار نمي‌شود. اگر اصلاً‌ جماعت‌ برگزار نشود، همه‌ گناهكار مي‌شوند.

پرسش‌۴۸۱:  وقت‌ نماز تراويح‌ چه‌ زماني‌ است؟

پاسخ: وقت‌ تراويح‌ پس‌ از نماز عشاء شروع‌ مي‌شود و تا فجر ادامه‌ دارد. پيش‌ از وتر و بعد از آن‌ وقت‌ تراويح‌ است. يعني‌ اگر از كسي‌ چند ركعت‌ تراويح‌ باقي‌ مانده‌ بود و امام‌ شروع‌ به‌ خواندن‌ وتر كرد، با امام‌ شريك‌ شده‌ نماز وتر را خواند و سپس‌ باقي‌ مانده‌ تراويح‌ را بخواند جايز است.

پرسش‌۴۸۲: «نماز تراويح» چند ركعت‌ است‌ و روش‌ خواندن‌ آن‌ چگونه‌ است؟

پاسخ: تراويح‌ بيست‌ ركعت‌ با ده‌ سلام‌ سنت‌ است‌ يعني‌ هر دو ركعت‌ با يك‌ سلام‌ خوانده‌ شود و پس‌ از هر ترويحه‌ «چهار ركعت» مقداري‌ مكث‌ كند و بنشيند.

پرسش‌۴۸۳:  بعد از هر چهار ركعت‌ خاموش‌ بنشيند يا چيزي‌ بخواند؟

پاسخ: مختار است‌ كه‌ خاموش‌ بنشيند يا بطور آهسته، قرآن‌ تلاوت‌ كند يا تسبيح‌ بخواند يا به‌ صورت‌ جداگانه‌ نفل‌ بخواند.

پرسش‌۴۸۴:  ختم‌ قرآن‌ مجيد در نماز تراويح‌ چه‌ حكمي‌ دارد؟

پاسخ: يك‌ بار ختم‌ قرآن‌ در تمام‌ ماه‌ رمضان‌ در نماز تراويح‌ سنت‌ است‌ و دوبار بهتر است‌ و سه‌ بار ثواب‌ دارد. البته‌ دو يا سه‌ بار زماني‌ باعث‌ اجر است‌ كه‌ مقتديها در تنفر و انزجار قرار نگيرند و علاقمند به‌ آن‌ باشند، اگر در يك‌ بار ختم‌ قرآن‌ هم‌ سستي‌ و تنبلي‌ از خويش‌ نشان‌ دهند به‌ آن‌ توجه‌ نشود.

پرسش‌۴۸۵:  نماز تراويح‌ را به‌ صورت‌ نشسته‌ خواندن‌ چطور است؟

پاسخ: در صورتي‌ كه‌ توان‌ ايستادن‌ را داشته‌ باشد و بنشيند مكروه‌ است.

پرسش‌۴۸۶: بعضي‌ها از اول‌ ركعت‌ با امام‌ شريك‌ نمي‌شوند، هنگامي‌ كه‌ امام‌ به‌ ركوع‌ مي‌رود، شريك‌ مي‌شوند اين‌ عمل‌ چطور است؟

پاسخ: مكروه‌ است‌ از اول‌ بايد با امام‌ شريك‌ شد.

پرسش‌۴۸۷:  اگر كسي‌ نماز عشاء را تنها بخواند و در تراويح‌ با جماعت‌ شريك‌ شود، جايز است‌ يا خير؟

پاسخ: جايز است.

اسم کتاب: تعليم‌ الإسلام‌

‌‌تأليف: علامه‌ مفتي‌ كفايت‌ الله دهلوي‌

‌‌ترجمه: أبوالحسين‌ عبدالمجيد مرادزهي‌ خاشي‌

‌‌ناشر: انتشارات‌ فاروق‌ اعظم‌

242424242424242424242424

۰۱-۳۳۱

نماز  شب  د‌ر  رمضان  =  نماز  تراویح

 

۱-‌دلیل  شرعی  و سنت  بودن  آن‌: 

برای  مرد  و  زن  سنت  است ‌كه  در  ماه  رمضان  بعد  از  نماز  عشاء  و  پیش  از  نماز  سنت  ‌“‌وتر“  نماز سنت  تراویح[۱]  را  دو  ركعت  دو  ركعت  بخواند.  و  می‌توان  آن  را  بعد  از نماز  وتر نیز  خواند.  لیكن  پیش  از آن  بهتر است‌.  وقت  نماز تراویح  بعد  از  نماز  عشاء  تا  آخر  شب  استمرار  دارد.  همه  محدثین  از  ابوهریره  روایت  كرده‌اند  كه‌: “‌پیامبر صلی الله علیه و سلم  مردم  را  به ‌گزاردن  نماز  تراویح  تشویق  و  ترغیب  می‌فرمود  بدون  اینكه  بجد  بدان  امر  كند  و  می فرمود:” من قام رمضان إيمانا واحتسابا  غفر له ما تقدم من ذنبه [كسیكه  از روی  ایمان  و باوری  و  برای  رضای  خدا،  نماز  تراویح  را  بگزارد، ‌گناهان  پیشین  وی  آمرزیده  می‌شود  ]”‌.  و  محدثین  بجز  ترمذی  از  عایشه روایت‌ كرده‌اند كه ‌گفته  است‌: ‌“‌پیامبر صلی الله علیه و سلم در  مسجد  نماز  تراویح  خواند  و  مردمان  فراوانی  نیز  پشت  سر  وی  نماز  خواندند،  شب  بعد  نیز نماز تراویح  خواند  و مردمان  بیش  از شب  قبل  جمع  شدند  و پشت  سر  وی  نماز  خواندند،  سپس  شب  سوم  نیز مردم  جمع  شدند،  ولی  پیامبر صلی الله علیه و سلم  پیش  آنها  نرفت‌.  فردایش  فرمود:” قد رأيت صنيعكم فلم يمنعني من الخروج إليكم إلا أني خشيت أن تفرض عليكم [گرد  آمدن  شما  را  دیدم  ولی  ترسیدم ‌كه  مبادا  بر شما  فرض‌ گردد،  لذا  بیرون  نیامدم‌]”‌.  این  رویداد  در ماه  رمضان  بود.  – ‌(‌شب  سوم  پیامبر صلی الله علیه و سلم  بیرون  نیامد  تا  مردمان ‌گمان  نكنند كه  فرض  است‌)‌.

 

٢-‌تعداد  ركعات  نماز  ترایح‌: 

جماعت  محدثین  از  عایشه  روایت  كرده‌اند كه‌: “‌پیامبر صلی الله علیه و سلم  در  رمضان  و  ماههای  دیگر  بیش  از  یازده  ركعت  در  شب  نمی‌خواند“‌.  ابن  خزیمه  و  ابن حبان  در  صحیح  خود  از  جابر  روایت‌ كرده‌اند كه‌:  پیامبر صلی الله علیه و سلم برایشان  هشت  ركعت  و  وتر  را  خواند  و شب  بعد  بانتظارش  نشستند كه  بیرون  نیامد.  و  ابویعلی  و  طبرانی  با  سند  “‌حسن‌“  از او  روایت ‌كرده‌اند كه‌: ‌ابی  بن ‌كعب  در  ماه  رمضان  به  خدمت  پیامبر صلی الله علیه و سلم  آمد  و گفت‌:  ای  پیامبر  خدا،  امشب  چیزی  از  من  سر  زده  است‌،  فرموذ:  چه  چیزی  ای  اُ‌بی‌؟‌گفت‌:  امشب  زنانی  در منزلم  بودند  و گفتند:  ما  نمی‌دانیم  قرآن  بخوانیم‌،  می‌خواهیم  با  تو  و  پشت  سر  تو  نماز بخوانیم‌،  پس  من  با  آنان  هشت  ركعت  نماز خواندیم  و  وتر  را  نیز  بجای  آورد‌یم‌.  پیامبر صلی الله علیه و سلم  چیزی  نگفت‌.  پس  بصورت  سنت  رضای  او  درآمد.

این  بود  آنچه ‌كه  درباره  سنت  تراویح  از  طریق  روایت  صحیح  از  پیامبر صلی الله علیه و سلم  نقل  شده  است  و  بطریق  صحیح  بیش  از  این  روایت  نشده  است‌.  و  از  طریق  روایت  صحیح  به  اثبات  رسیده  است ‌كه  در  زمان  خلافت  حضرت  عمر  و  عثمان  و  علی  مردم  بیست  ركعت  نماز تراویح  می‌خواندند  و  رای  جمهور فقهای  حنفی  و  حنبلی  و  داود  چنین  است‌.  ترمذی ‌گفته  است ‌كه‌:  بیشتر اهل  علم  روایت  بیست  ركعت  سنت  تراویح  را  از  عمر  و  علی  و  دیگر  یاران  پیامبر صلی الله علیه و سلم  قبول  دارند.  و  سفیان  و  ثوری  و  ابن  المبارك  و  امام  شافعی  نیز  این  قول  را  پذیرفته  و گفته  است‌:  مردم  مكه  را  دیدم ‌كه  بیست  ركعت  می‌خواندند[۲]

بعضی  از  علماء  بر  آنند كه  از  این  بیست  ركعت  یازده  ركعت  سنت  وتر  و  تراویح  محسوب  است  و  بیش  از آن  هم  مستحب  است‌. كمال  ابن  الهمام ‌گفته  است‌:  از  این  بیست  ركعت  تنها  آنچه ‌كه  پیامبر صلی الله علیه و سلم  انجام  داد  و  سپس  مبادا كه  واجب ‌گردد  آن  را  ترك‌ كرد،  سنت  است‌.  و  باقی  آن  مستحب  می‌باشد.  و  همانگونه‌ كه  در  صحیحین  آمد  است  آنچه ‌كه  پیامبر صلی الله علیه و سلم  انجام  داده‌،  با  وتر  یازده  ركعت  بوده  است‌.  بنابر این  آنچه كه  بر مبنای  اصول  مشایخ  ما  سنت  است‌،  هشت  ركعت  است  و  ١٢  ركعت  بعدی  مستحب  می‌باشد  (‌بنابر این  هشت  ركعت  سنت  “تراویح‌“  و  سه  ركعت  سنت  وتر كه  جمعا  می‌شود  یازده  ركعت‌)‌.

 

٣-  آیا  می توان  آن  را  بصورت  جماعت  خواند؟‌

سنت  تراویح  را  می‌توان  بصورت  جماعت  یا  انفرادی  خواند،  و لیكن  بقول  جمهور علما  آن  را  بصورت  جماعت  و در مسجد  خواندن  بهتر است  و  قبلا گفتیم ‌كه  پیامبر صلی الله علیه و سلم  آن  را  همراه  با  مسلمانان  بصورت  جماعت  در مسجد  خواند  ولی  از ترس  اینكه  مبادا  مسلمانان  آن  را  واجب  تلقی ‌كنند  آن  را  ادامه  نداد.  سپس  حضرت  عمر  دستور  داد  كه  آن  را  بصورت  جماعت  در  مسجد  بخوانند.  عبدالرحمن  بن عبدالقادری ‌گفته  است‌:  شبی  در  رمضان  همراه  عمر  بن  خطاب  به  مسجد  رفتیم‌،  دیدیم  كه  مردم  در  مسجد  پراكنده‌اند،  یكی  تنها  نماز  می‌خواند،  و  دیگری  نیز  تنها نماز می‌خواند  و گروهی  به ‌وی  اقتدا  می‌كردند.  عمر گفت‌:  به  نظرم  اگر همه  را  جمع  كنم  و قاری‌ء  القرآنی  را  به  امامت  همه  آنان  بگمارم  بهتر باشد.  سپس  تصمیم ‌گرفت  و  همه  مردم  را گرد  هم  آورد  و ابی  بن‌ كعب  را  به  امامت  آنان ‌گمارد.  سپس  شبی  دیگر با  وی  بیرون  آمدیم‌،  دیدیم ‌كه  مردم  همه  پشت  سر قاری‌ء  القرآن  خود  نماز می‌خوانند.  و  عمر گفت‌:” نعمت البدعة هذه  والتي ينامون عنها أفضل من التي يقومون  [كار  خوبی است‌ كه  مردم  را  به  نماز  جماعت  سنت  تراویح  بصورت  جمعی  با  هم  وا داشتم‌،  و  بهتر است‌ كه  آن  را  در آخر شب  بعد  از خواب  بخوانند  نه  اول  شب  پیش  از خواب  و  مردم  آن  را  در  اول  شب  می خواندند]”‌.  بخاری  و  ابن  خزیمه  و  بیهقی  و  دیگران  آن  را  روایت  كرده‌اند[۳]‌.

 

٤-‌قرائت  قرآن  در  نماز  سنت  تراو‌یح‌: 

درباره  قرائت  قرآن  بعد  از  فاتحه  در  نماز  تراویح‌،  چیزی  از  پیامبر صلی الله علیه و سلم  روایت  نشده  است‌.  گذشتگان  دویست  آیه  می‌خواندند  و  از  بس  كه  قرائت  را  طول  می‌دادند،  خسته  شده  و  بر  عصای  خویش  تكیه  می‌دادند.  تا  پیش  از  سپیده  صبح  از  مسجد  بر نمی‌گشتند  و آنگاه  از  ترس  اینكه  مبادا  سپیده  بدمد  به  خادمان  خود  می‌گفتند كه  در  آوردن  غذای  سحری  شتاب  بورزند.  سوره  بقره  را  در  هشت  ركعت  می‌خواندند.  چنانچه  آن  را  در  دوازده  ركعت  می‌خواندند،  آن  را  تخفیف  به  حساب  می‌آوردند.  ابن قدامه ‌گفته  است ‌كه‌:  احمد گفته‌:‌“‌در  ماه  رمضان  باید  قرائت  را كوتاه ‌كرد  تا  مردم  در  مشقت  نیفتند،  بویژه  در  شبهای  كوتاه‌“‌.  قاضی  می‌گوید:  مستحب  است ‌كه  در  ماه  رمضان  یكبار  همه  قرآن  را  در  نماز تراویح  بخوانند  تا  مردم  تمام  قرآن  را  بشنوند  و  نباید  امام  بیش  از  یكبار  قرآن  را  در  نماز  ختم ‌كند  مبادا  مامومین  در  مشقت  بیفتند  و  مراعات  حال  مردم  بهتر است‌.  چنانچه ‌گروهی  به  قرائت  بلند  و  طولانی  راضی  شدند   نماز  آن  بهتر  است‌.  همانگونه‌ كه  ابوذر گفته  است‌:‌“ ‌در  ماه  رمضان  شب  آنقدر  با  پیا مبر صلی الله علیه و سلم  نماز  خواندیم  تا  اینكه  ترسیدیم ‌كه  مبادا  به  سحری  نرسیم  و  قاری‌ء  تا  دویست  آیه  را  می خواند‌“‌. 
 

[۱] – عرفجه گفته  است‌ كه  حضرت  علی  به  نماز  تراویح  دستور  می‌داد.  برای  مردمان  پیشنمازی  و  برای  زنان  پیشنمازی  جداگانه  تعیین  می‌فرمود  و  من  پیشنماز  زنان  بودم‌. 

[۲] -‌به  رای  امام  مالك  تعداد  ركعات  سنت  “‌تراویح “‌،  بغیر  سنت  وتر  سی  و  شش  ركعت  است‌.  زرقانی گفته  است  بقول  ابن  حبان  ابتدای  نماز  تراویح  یازده  ركعت  بود  و قرائت  را  بسیار طولانی  می‌كردند.  چون  بر  مردم گران  آمد  قرات  را  تخفیف  دادند  و  ركعات  را  به  بیست  افزایش  دادند  بدون  سنت  شفع  و  وتر  و  قرائت  را  متوسط  قرار دادند  سپس  قرائت  را  باز هم  تخفیف  دادند  و  ركعات  را  بدون  سنت  شفع  و  وتر به  سی  و  شش  ركعت  افزایش  دادند. 

[۳] – لیكن  برداشت  قسطلانی  در  ارشاد  الساری  شرح  بخاری  از  این  حدیث  اینست‌ كه  خواندن  آن  اول  شب  بهتر  است‌.  ارشاد  الساری  /  ج  ٣  ص٤٢٦ .  “‌مترجم‌“

اسم کتاب: فقه السنه

‌‌تأليف: دکتر سیدسابق

‌‌ترجمه: دکترمحمود ابراهیمی

2113917vgls1zk4fm

نماز سنت تراویح

در سنت بودن نماز تراویح شکی نیست و برآن اجماع منعقد است و بسیاری از علماء آن اجماع را نقل کرده اند و در صحيحین آمده است:

«مَن قامَ رَمَضانَ إیماناً وَاحتِساباً غُفِرَلَهُ ما تَقَدَّمَ مِن ذَنْبِه».

«هرکس از روی ایمان و باور و برای رضای خدا نماز تراویح را در شبهای رمضان بگزارد گناهان پیش از رمضان وی آمرزیده می شود».

به روایت از عایشه ك آمده است که پیامبر r چند شب نماز تراویح را در مسجد خواند و مردمان فراوانی نیز پشت سر وی آن نماز را خواندند، سپس باقیمانده ماه رمضان را در خانه خواند و گفت: ترسیدم که بر شما فرض گردد وبعداً شما نتوانید آن را انجام دهید. «یعنی در آن چند شب آن قدر مردم برای تراویح جمع شدند و رغبت نشان دادن که پیامبر r نگران آن بود مردم آن را فرض تلقی کنند و بعداً از ادای آن عاجز شوند، پس پیامبر آن را در مسجد ترک کرد تا بدانند سنت است». و پیامبرr آن حالت را ادامه داد یعنی برای جماعت تراویح به مسجد نمی رفت و این حالت در زمان خلافت ابوبکر صدیق t و اوایل خلافت عمر خطاب t ادامه داشت.

بعدا عمر خطاب متوجه شد که مردم در مسجد به صورت انفرادی و پراکنده نماز تراویح را می خوانند، و ۲ نفر ۲ نفر و ۳ نفر ۳ نفر کنار هم هستند لذا او این دسته های پراکنده و جماعتهای کوچک را بر «ابی بن کعب t» فراهم آورد و او را به امامت نماز تراویح مردم گماشت و بیست رکعت برایشان تعیین کرد، و اصحاب رسول بر آن اجماع کردند و کسی مخالفت نکرد و بدین جهت چنین کرد چون ایمن بود که دیگر مردم آن را فریضه تلقی نمی کنند».

نماز تراویح برای مردان و زنان هر دو سنت است. به روایت از عرفجة آمده است که حضرت علی t به خواندن نماز تراویح در رمضان دستور می داد و برای مردان امامی و برای زنان امام جداگانه ای قرار می داد که مرا به امامت زنان تعیین کرد.

نماز تراویح بعد از نماز عشاء و پیش از سنت وتر و به صورت دو رکعت دو رکعت خوانده می شود، و وقت آن تا آخر شب ادامه دارد. یعنی بعد از نماز عشاء و پیش از سنت وتر تا آخر شب هر وقت خوانده شود درست است. بهتر است که با پیروی از پیامبر r آن را هشت رکعت خواند (۴ دو رکعتی). (به روایتی خزیمه و ابن حبان در صحيحشان از جابر آمده است که):

«إِنَّهُ r صَلَّی بِهِمْ ثَمانَ رَکَعاتٍ وَالوِترَ، ثُمَّ انتَظَرُوهُ فِی القابِلَةِ فَلَمْ یَخْرُجْ إِلَیهِمْ».

«پیامبر r در یک شب (از شبهای رمضان) برایشان هشت رکعت تراویح و سنت وتر را به جماعت خواند و شب بعد مردم انتظار او را کشیدند که نیامد برایشان جماعت تراویح بگزارد». (به روایت ابویعلی و طبرانی با اسناد حسن آمده است):

«جاءَ أُبَیُّ بنُ کَعبٍ رَسُولَ اللهِ r فَقالَ: یا رَسُولَ اللهِ إِنَّهُ کانَ مِنِّی اللَّیلَةَ شَیْئٌ قالَ: وَ ما ذاک َ یَا أُبَیُّ؟ قالَ: نِسْوَةٌ فِی دارِی قُلْنَ إِناّ لَا نَقْرَأُ القُرآنَ فَنُصَلِّی بِصَلاتِک َ فَصَلَّیتُ بِهِنَّ ثَمانِیَ رَکَعاتٍ وَأَوْتَرْتُ، فَکانَت سُنَّة الرِّضا وَلَم یَقُلْ شَیْئاً».

«ابی بن کعب t (درماه رمضان) به خدمت پیامبر r آمد و گفت: ای پیامبر خدا امشب چیزی از من سر زده است. فرمود: چه چیزی ای ابی ؟ گفت: امشب زنانی در خانه ام بودند و گفتند: ما نمی توانیم قرآن بخوانیم، می خواهیم با تو و پشت سر تو نماز جماعت (تراویح) بخوانیم پس من و آنان هشت رکعت نماز (تراویح) و وتر را نیز بجای آوردیم، پیامبر r چیزی نگفت، پس به صورت سنت رضا در آمد». پس این دلالت دارد بر مشروعیت فعلی و تقریری هشت رکعت تراویح (که خودش هشت رکعت خواند و ابی نیز هشت رکعت خواند و او چیزی نگفت). و به روایت از عایشه ك آمده است که پیامبر r در ماه رمضان و دیگر ماهها بیش از یازده رکعت در شب نمی خواند. (جماعت اصحاب صحاح آن را روایت کرده اند).

و اما درباره قرائت قرآن در نماز تراویح چیزی از پیامبر r نقل نشده است و اعتدال در آن مطلوب است. نباید امام چیزی بخواند که بر نمازگزاران دشوار آید بویژه در فصلی که شبها کوتاه است مگر اینکه خود نمازگزاران خواهان قرائت طولانی و بدان راضی باشند که امام آن را طولانی کند. ابوذر t گفت: همراه پیامبر r آنقدر نماز تراویح را طولانی کردیم که نزدیک بود به «سحری» نرسیم و سحری را از دست بدهیم. بهتر است که در تمام ماه رمضان در نماز تراویح یک بار قرآن ختم شود تا مردم در طی ماه همه قرآن را شنیده باشند، و نباید بیش از یک بار ختم، قرآن را قرائت کرد چون ممکن است که بر نمازگزاران دشوار آید.

فقه آسان در مذهب امام شافعی

تالیف: احمد عیسی عاشور

ترجمه: دکتر محمود ابراهیمی